این مقاله در فصلنامه پژوهش و سازندگی، شماره 44، صفحه 46-40، پاییز 1378 به چاپ رسیده است.

چكيده :

     رازيانه (Foeniculum vulgare Mill.) يكي از قديمی ترين گياهان دارويي مورد استفاده انسان است. به طوري كه مردم يونان و روم باستان خواص دارويي آن را مي دانستند و از آن براي درمان برخي بيماري ها استفاده مي كردند. رازيانه از گياهان دارويي مهم در كشت و صنعت اكثر كشورهاي توسعه يافته است. اين گياه در زراعت و صنايع دارويي كشور ما نيز جايگاه مهمي دارد. ماده موثره رازيانه از نوع اسانس است كه مهمترين تركيبات آنرا آنتول (Anethole)، فنكون (Fenchon) و استراگول (Estragole) تشكيل ميدهد. توده هاي محلي رازيانه كشت شده در شرايط مزرعه در همدان و اصفهان به طور جداگانه مورد تحقيق قرار گرفت و صفاتي مانند رشد، عملكرد دانه، اسانس و تركيبات تشكيل دهنده آن مانند آنتول و استراگول در سال اول و دوم رويش اندازه گيري شد. سپس بذر توده هاي محلي همدان، اصفهان و بذر رازيانه اصلاح شده ( رقم Soroksari) در شرايط كاملاً يكسان در منطقه زردبند واقع در شمال تهران در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي با سه تكرار در خاك لوم شني كشت شدند. گياهان با توجه به شرايط آب و هوايي منطقه به طور يكسان آبياري شدند. اسانس ميوه تيمارها (رقم اصلاح شده و توده هاي محلي) با استفاده از دستگاه اسانس گير (Clevenger) به روش تقطير با آب (Water distillation) استخراج و آنتول و استراگول موجود در اسانس توده هاي محلي و رقم اصلاح شده با استفاده از كروماتوگرافي گازي (Gas chromatograph= GC) شناسايي و اندازه گيري شدند. بر اساس نتايج حاصل از اين تحقيق، رشد، عملكرد دانه، اسانس و تركيبات تشكيل دهنده آن در بذر اصلاح شده در مقايسه با توده هاي محلي همدان و اصفهان تفاوت معني داري نشان ميدهد. به طوري كه بلندترين ارتفاع گياه 215 سانتي متر، بيشترين تعداد شاخه و چتر در بوته به ترتيب 18، 62/54 عدد، بيشترين عملكرد ميوه در سال دوم رويش در رقم اصلاح شده معادل 2100 كيلوگرم در هكتار بوجود آمد. همچنين بيشترين مقدار اسانس برابر 95/6 درصد، آنتول و استراگول به ترتيب 75 و 6 درصد كل تركيبات موجود در اسانس در سال دوم رويش نيز در رقم اصلاح شده ساخته و ذخيره شد.